Zasada działania myszy komputerowej – przemieszczanie kursora po ekranie monitora - polega na odczytaniu jej położenia względem podłoża i zamianie uzyskanych informacji na postać cyfrową.

Mysz została wynaleziona w 1963 r. i rozpowszechniona wraz z komputerami osobistymi Macintosh. Znane są dwa podstawowe rodzaje myszy – mysz mechaniczna i optyczna (może być z kablem lub bez). Dostępna jest także mysz opto-mechaniczna, która jest połączeniem myszy optycznej z mechaniczną. W tego rodzaju myszach, za wykrywanie zmiany położenia kulki odpowiedzialne są detektory fotooptyczne.

Mysz mechaniczna (z kulką) składa się z obudowy, metalowej kulki pokrytej gumą oraz dwóch lub więcej przycisków. Kulka wystaje od spodu myszki, umożliwiając jej tym samym „poruszanie się” po podłożu. Mysz mechaniczna podłączona jest do komputera za pomocą kabla.
Przesunięcie myszy po podłożu sprawia, że kulka porusza dwie rolki, odpowiadające ruchom w pionie i poziomie. Każde przemieszczenie myszki po podłożu jest wyłapywane przez sensor ruchu i przesyłane do komputera. Tam następuje zamiana tych informacji na sygnał cyfrowy, którego widocznym efektem jest przesunięcie kursora na ekranie.
Ponieważ kulka i rolki na skutek częstego użytkowania ulegają zabrudzeniu, należy je okresowo czyścić. Trzeba przy tym pamiętać, że na rolkach znajdują się gumowe nakładki, które eliminują ślizganie się kulki. Zniszczenie ich może doprowadzić do nieprawidłowego działania myszy.

W większości przypadków mysz optyczna komunikuje się z komputerem drogą radiową lub na podczerwień. Może się to jednak odbywać również tradycyjnie – za pomocą kabla.
Cechą charakterystyczną tego typu urządzenia jest brak kulki; wszelkie zmiany położenia wykrywane są dzięki sygnałom optycznym wysyłanym przez urządzenie.
Mysz optyczna, w przeciwieństwie do swej siostry — myszy mechanicznej, nie wymagają czyszczenia i konserwacji. Dodatkowo modele bezprzewodowe, nie mają kabla, który ogranicza swobodę ruchu. Z tego powodu szczególnie zalecane są dla osób z wadami wzroku oraz wszystkich, u których zbyt bliskie siedzenie przy monitorze powoduje pieczenie i uczucie suchości oczu.

Mysz wyposażona jest najczęściej w 2 lub 3 przyciski, lecz można też spotkać myszy z 5 przyciskami. Lewy przycisk służy zwykle do wybierania poleceń lub wskazywania elementów na ekranie, natomiast prawy – do korzystania z menu podręcznego. Dodatkowe klawisze pełnią najczęściej funkcje pomocnicze, np. służą do przewijania dużych stron internetowych lub stron w przeglądanych dokumentach.
Jeżeli mysz ma więcej niż trzy klawisze, to po zainstalowaniu odpowiedniego oprogramowania (powinniśmy dostać je wraz z zakupioną myszką) można zwiększyć jej funkcjonalność, dokonuje się tego poprzez zdefiniowanie. Można na przykład określić funkcje bocznych przycisków tak, aby po ich naciśnięciu nastąpiło przełączenie w „przód” lub w „tył” przeglądanych w internecie stron. Działanie poszczególnych klawiszy można oczywiście zdefiniować inaczej, wszystko zależy od indywidualnych potrzeb użytkownika.
Definiować można również położenie klawisza podstawowego (lewego przycisku) i pomocniczego (prawego przycisku), co jest bardzo pomocne dla osób leworęcznych.